Fundacje rodzinne. Firmy na pokolenia

Wrzesień zaczęliśmy z przytupem, a to po raz kolejny dzięki Ministerstwu Finansów. Na chwilę przed końcem sierpnia pojawił się projekt zmiany ustawy w przedmiocie opodatkowania fundacji rodzinnych. Zmiany zasygnalizowane w ubiegłym roku, a kolejno zapowiedziane kilka tygodni temu ujrzały światło dzienne. W dniu 29 sierpnia 2025 r. opublikowano projekt zmian regulacji opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych fundacji rodzinnej. Sama data publikacji również nie jest przypadkowa.

W naszej ocenie zmiany nieznacznie pogarszają dotychczasowe zasady opodatkowania fundacji. Zaznaczyć jednak należy, że nie znalazły się w projekcie zmiany postulowane od dawna przez środowiska firm rodzinnych. Nie wydaje się, aby projekt był efektem przemyślanej strategii i rzetelnej oceny funkcjonowania fundacji rodzinnych, ale odnosił się jedynie do krótkofalowych korzyści fiskalnych dla budżetu państwa.

Przedstawione w projekcie zmiany obejmują w skrócie:

1. Objęcie fundacji rodzinnych przepisami o dochodach zagranicznej jednostki kontrolowanej (CFC) oraz exit tax – samą propozycję zmiany oceniamy pozytywnie, jako niebudzącą sprzeciwu środowiska firm rodzinnych.

2. 36 miesięczny lock-up dotyczący zbycia przez fundację rodzinną jakiegokolwiek mienia nabytego lub otrzymanego przez fundację rodzinną wyłącznie od podmiotu powiązanego. Ponieważ mowa o nabyciu - lock-up dotyczyć może również mienia nabytego przez fundację rodzinną. Ten okres liczymy od końca roku, w którym fundacja rodzinna nabyła mienie. Okres ten może wydłużyć się nawet do 4 lat, jeśli do nabycia dojdzie np. z początkiem danego roku kalendarzowego. Trudno określić, dlaczego projekt przewiduje rzeczone 36 miesięcy, skoro choćby podobnie konstrukcyjnie przepisy dotyczące możliwości zbycia udziałów i akcji przez Polską Spółkę Holdingową zakładają 24 miesięczną blokadę. Być może kwestia ta na etapie prac parlamentarnych nad ustawą zostanie wyjaśniona.

Co ciekawe - przepisy te będą stosowane względem mienia nabytego przez fundację rodzinną po 31 sierpnia 2025 r. Cóż – to pokazuje, dlaczego projekt został opublikowany w piątek 29 sierpnia.

3. Zmiany w opodatkowaniu najmu - projekt przewiduje nowe zasady dotyczące opodatkowania przychodów z najmu i dzierżawy budynków oraz - co ważne podkreślenia - lokali MIESZKALNYCH, jak również budynków o funkcji mieszkalnej. Fundacja rodzinna zachowa prawo do zwolnienia z CIT pod warunkiem, że takie nieruchomości będą wynajmowane: bezpośrednio przez fundację rodzinną i wyłącznie na cele mieszkaniowe. Sam ciężar udowodnienia okoliczności zostanie przerzucony na fundacje rodzinne. Ta zmiana przeczy założeniom ustawy o fundacji rodzinnej i jej art. 2, który akcentuje jako jeden z celów fundacji rodzinnej zarządzanie i gromadzenie mienia.

4. Zmiany w zakresie doprecyzowania dotyczącego zwolnienia fundacji rodzinnych z przychodów ze świadczenia usług związanych z zakwaterowaniem (PKWIU 55). Wokół najmu, który niekiedy zdaniem organów nosił cechy działalności hotelarskiej narosło sporo kontrowersji i powiązanych z nimi ilości wydawanych w sprawie interpretacji indywidualnych. Projekt rozwiewa wątpliwości na plus, a zatem – przyjęcie wprost opodatkowania prowadzonych przez fundacji rodzinne hoteli, pensjonatów, noclegów dla turystów itp. To rozwiązanie jest zbieżne z ideą samej fundacji rodzinnej, która nie powinna prowadzić działalności operacyjnej.

5. Zwolnienie z opodatkowania fundacji rodzinnej nie będzie dotyczyć przychodów z najmu, dzierżawy i umowy podobnego charakteru, jeśli przedmiotem umowy jest przedsiębiorstwo, jego zorganizowana część lub składnik majątku (dowolny) służący prowadzeniu działalności przez fundatora, beneficjenta lub podmiot powiązany (próg powiązań kapitałowych 5%). Proponowaną zmianę należy ocenić jako neutralną z perspektywy fundacji rodzinnej.

6. Zwolnienie nie dla podmiotów transparentnych podatkowo i powiązanych z fundacją rodzinną – zwolnienie z opodatkowania ma nie dotyczyć przychodów z udziału w spółkach niebędących osobą prawną (w rozumieniu CIT), z funduszu i jeszcze kilku innych podmiotów, jeśli nie podlegają one opodatkowaniu albo są z opodatkowania zwolnione. Projektowaną zmianę należy ocenić jako zasadną i postulowaną również przez środowiska firm rodzinnych – same fundacje rodzinne nie powinny służyć unikaniu opodatkowania z wykorzystaniem spółek transparentnych podatkowo.

7. Zmiana w zakresie kategorii ukrytych zysków - rozszerzano tę kategorię na pożyczki udzielane podmiotom powiązanym. Proponowaną zmianę należy ocenić pozytywnie jako zmierzającą do eliminacji sztucznych działań podejmowanych w celu unikania opodatkowania.

Tempo zmian, brak vacatio legis

Zmiany mają wejść w życie od 1 stycznia 2026 r. Przypomnijmy, że jednym z zasadniczych postulatów rządu było zachowanie 6 miesięcznego vacatio legis. Jak widzimy kolejny rok z rzędu z tych zapowiedzi nic nie pozostało.

Druga kwestia to pomijanie zasadniczej idei wyrażonej w samej ustawie o fundacji rodzinnej, ponieważ jej zasadniczy przegląd i nowelizacja miała nastąpić nie wcześniej niż 3 lata po wejściu przepisów w życie. Tymczasem projekt zmian pojawił się już dwa lata po rozpoczęciu obowiązywania ustawy.

Dodatkowo proponowane zmiany są fragmentaryczne i biją w instytucję, która została przyjęta ustawą o fundacji rodzinnej. Trudno znaleźć uzasadnienie choćby dla lock-up dla wszystkich aktywów oraz samego 36 mc jego okresu.

Sam lock-up ma dotyczyć wszystkich aktywów, a więc udziałów i akcji, co przeczy samej idei fundacji rodzinnej, która z założenia miała posiadać możliwość bezpodatkowego reinwestowania środków ze sprzedaży. Jak wiemy, sprzedaż udziałów czy akcji w firmie rodzinnej to bowiem również jedna z dróg sukcesji biznesu.

Poza fragmentarycznymi zmianami, wiele tematów pozostaje nadal niezagospodarowanych. Jest to chociażby możliwość zabezpieczenia w fundacji rodzinnej spółek objętych estońskim CIT, aspekt możliwości repolonizacji kapitału znajdującego się w zagranicznych fundacjach prywatnych, czy brak możliwości wniesienia i zabezpieczenia w fundacji rodzinnej nieruchomości rolnych.